O'r Theori i'r Ymarfer: Sut mae Lleoliadau Practisau Hyfforddi Uwch (ATPs) yn Atgyfnerthu Gofal Llygaid yng Nghymru
Cyhoeddwyd: 17/07/2026
Mae Practisau Hyfforddi Uwch(ATPs) yn helpu i atgyfnerthu gwasanaethau optometreg yng Nghymru drwy gynyddu’r cyfleoedd lleoliad clinigol ac ategu’r gwaith o ddatblygu sgiliau uwch yn y gweithlu. Dan arweiniad Addysg a Gwella Iechyd Cymru (AaG), mae ATPs yn dod â dysgu i leoliadau cymunedol, lle mae optometryddion profiadol yn cynorthwyo hyfforddeion wrth ddatblygu eu rolau eu hunain fel goruchwylwyr ac arweinwyr clinigol. Mae'r dull hwn yn sicrhau bod lleoliadau'n cael eu rheoli'n dda ac o ansawdd cyson, gan gyfrannu at weithlu sydd wedi'i baratoi’n well i ddarparu gofal llygaid uwch a gwella’r modd i gleifion gael gwasanaethau ledled Cymru.
Yn ddiweddar, mae Zahra wedi cwblhau ei lleoliad clinigol ar gyfer Rhagnodi Annibynnol (IP) mewn ATP ac yn garedig iawn mae wedi rhannu rhai mewnwelediadau am ei phrofiad...
Dywedwch ychydig wrthym amdanoch chi?
Fy enw i yw Zahra ac rwy'n Optometrydd Rhagnodi Annibynnol (IP) wedi lleoli yng Nghaerdydd. Ar ôl cyflawni fy nghymwyster IP a'm lleoliad mewn Practis Hyfforddiant Uwch (ATP) yn ddiweddar, rwyf wedi cael y cyfle i ddatblygu'n glinigol ac yn broffesiynol mewn ffyrdd sydd wedi llunio’r ffordd rwy'n darparu gofal cleifion.
Sut oedd eich profiad ATP?
Wrth fynd i mewn i'r lleoliad, roeddwn i'n disgwyl iddo fod yn heriol ond strwythuredig, yn gyfle i wellan fy ngwybodaeth glinigol o dan oruchwyliaeth. Mewn gwirionedd, roedd y profiad hyd yn oed yn fwy gwerth chweil na'r disgwyl - roedd ehangder yr achosion, lefel y cyfrifoldeb a'r amgylchedd dysgu cynorthwyol i gyd yn rhagori ar fy nisgwyliadau.
Un o'r pethau mwyaf annisgwyl oedd pa mor gyflym y llwyddais i drosglwyddo o arsylwi i reoli cleifion yn weithredol. Roedd natur ymarferol y lleoliad ynghyd â goruchwyliaeth dan arweiniad, wedi cyflymu fy nysgu yn sylweddol.
Roedd fy lleoliad wedi'i leoli ar draws sawl lleoliad. Yn gyntaf, cefais 10 sesiwn yng Nghlinigau Addysgu a Thrin Prifysgol Caerdydd lle cefais fy amlygu i gymysgedd amrywiol o achosion.
Roedd hi'n hynod fuddiol gweithio ochr yn ochr ag optometryddion eraill a oedd hefyd ar eu lleoliad IP. Fel arfer roedd 2-3 ohonom fesul sesiwn a chyn i bob sesiwn ddechrau byddem yn eistedd gyda'n gilydd fel grŵp gyda'n goruchwylydd, Gareth ac yn adolygu'r achosion a archebwyd ymlaen llaw. Rhoddodd hyn gyfle i ni drafod achosion heriol, gofyn cwestiynau mewn lleoliad cefnogol a dod o hyd i ddiagnosis dros dro. Roedd arsylwi dull cyfeillgar a phroffesiynol Gareth gyda chleifion yn arbennig o werthfawr. Roedd y cleifion oedd yn ymddangos yn clinigau hyn yn bryderus ac yn ofidus, ond roedd Gareth yn creu amgylchedd cyfforddus ac ymddiriedus yn gyson a oedd yn dangos gofal gwirioneddol.
Roedd fy 10 sesiwn nesaf wedi'u lleoli mewn practis cymunedol – Direct Eyecare. Roedd y cleifion a gyfarfûm yn amrywio o gyflwyniadau llygaid coch acíwt ac anhwylderau rhan flaen y llygaid i gyflyrau mwy cymhleth fel hydrops y cornbilen a chymhlethdodau ôl-lawfeddygol.Roedd fy ngoruchwylydd, Pervaze yn hynod o gymwynasgar ac yn wybodus iawn trwy gydol fy lleoliad yn ei bractis. Roedd ei allu i esbonio cysyniadau clinigol mewn ffordd ymarferol ac agored yn ei gwneud hi'n haws i fagu hyder a dealltwriaeth.
Cwblhawyd gweddill fy sesiynau yn Adran Offthalmoleg Ysbyty Athrofaol Cymru. Roedd y sesiynau hyn yn gyfuniad o glinigau Glawcoma ac Anafusion Llygaid. Yma, cefais y fraint o arsylwi a dysgu gan offthalmolegwyr ymgynghorol. Roedd y clinigau Anafiadau Llygaid yn arbennig o ddiddorol a phleserus oherwydd yr amrywiaeth a natur annisgwyl yr achosion - yn amrywio o anafiadau trawma llygaid i barlys nerfau a llawer o nerfau optig chwyddedig! Roedd y profiad hwn yn amhrisiadwy wrth ehangu fy nealltwriaeth glinigol y tu hwnt i'r cyflwyniadau gofal sylfaenol mwy cyffredin. Tynnodd sylw at bwysigrwydd cydnabod nodweddion baner goch sy'n gofyn am atgyfeiriadau argyfwng/brys. Cefais y cyfle i dynnu sylweddau estron o’r cornbilen gan ddefnyddio brwsh Alger. Gwnaeth ymarfer y weithdrefn hon mewn amgylchedd rheoledig gyda goruchwyliaeth uniongyrchol wella fy hyder yn sylweddol. Ers hynny, rwyf wedi defnyddio'r sgiliau hyn yn llwyddiannus mewn ymarfer cymunedol.
Roedd yr agweddau a gafodd yr effaith fwyaf ar fy natblygiad yn cynnwys:
• yr amrywiaeth o achosion, a atgyfnerthodd fy sgiliau diagnostig.
• ansawdd yr oruchwyliaeth, gan fy ngalluogi i drafod a myfyrio ar benderfyniadau mewn amser real.
• yr amgylchedd dysgu cefnogol, lle roedd cwestiynau yn cael eu hannog a dysgu yn barhaus.
Oeddech chi'n teimlo eich bod chi'n cael eich cefnogi yn eich amgylchedd dysgu?
Roedd amgylchedd y clinig yn brysur ac yn addysgiadol iawn. Roeddwn i'n gallu gweld ystod eang o gleifion, yn aml gyda chyflwyniadau cymhleth neu acíwt, a helpodd i fagu fy hyder wrth rhesymu’n glinigol.
Roedd gan oruchwyliaeth rhan hanfodol trwy gydol fy lleoliad. Roedd gallu dod o hyd i optometryddion IP profiadol yn golygu y gallwn:
• trafod achosion yn fanwl.
• cael sicrwydd wrth wneud penderfyniadau rhagnodi.
• dysgu dulliau ymarferol o reoli cleifion.
A wnaethoch chi brofi unrhyw heriau?
I ddechrau, un o'r prif heriau a wynebais oedd hyder - yn enwedig o ran ysgrifennu rhagnodiadau a sicrhau fy mod yn gwneud penderfyniadau diogel, priodol. Roedd deall llwybrau atgyfeirio lleol a gwybod pryd i reoli yn hytrach na atgyfeirio yn faes arall a oedd angen ei ddatblygu.
Sut ydych chi'n teimlo y bydd eich profiad ATP yn effeithio ar gleifion a gwasanaethau?
Fel optometrydd IP cymwysedig, rwy'n gallu:
• rheoli cleifion yn fwy effeithlon o fewn y practis.
• lleihau atgyfeiriadau diangen i ofal eilaidd.
• gwneud penderfyniadau brysbennu mwy gwybodus.
Mae hyn wedi gwella’r gofal sydd ar gael i gleifion, gan ganiatáu iddynt gael eu trin yn brydlon ac yn agosach at adref. Mae cymhwyso fel IP hefyd wedi gwella parhad gofal. Gallaf nawr ddilyn cleifion trwy gydol eu taith glinigol, o'r cyflwyniad cychwynnol i'r driniaeth a'r dilyniant, gan arwain at brofiad mwy di-dor a chysurlawn iddynt.
Yn ogystal, mae fy mhrofiad yn yr ATP wedi atgyfnerthu gallu'r ymarfer. Mae dysgu gan ymarferwyr profiadol wedi fy helpu i ddeall yn well:
• fy maes cymhwysedd.
• pryd i ddwysáu neu atgyfeirio achosion.
• sut i ddarparu gofal diogel, effeithiol, sy'n canolbwyntio ar y claf.
Sut ydych chi'n teimlo bod eich profiad ATP wedi cyfrannu at eich datblygiad proffesiynol yn ogystal â datblygu gwasanaeth?
Mae'r profiad ATP wedi bod yn holl-bwysig wrth fagu fy hyder, fy ymreolaeth a'm barn glinigol. Rwyf bellach yn teimlo'n fwy parod i:
• wneud penderfyniadau rhagnodi annibynnol.
• cymryd perchnogaeth o reoli cleifion.
• cyfrannu'n fwy effeithiol at y system gofal iechyd ehangach.
Mae hefyd wedi atgyfnerthu pwysigrwydd optometreg gymunedol wrth gynorthwyo gwasanaethau gofal sylfaenol ac eilaidd.
Pa gyngor fyddech chi'n ei roi i ddysgwyr ATP y dyfodol?
Cyngor o bwys y byddwn i'n ei roi:
• peidiwch â bod ofn gofyn cwestiynau, dyma lle mae'r dysgu mwyaf yn digwydd.
• manteisiwch ar bob cyfle i gael profiad ymarferol.
• canolbwyntiwch ar fagu hyder yn raddol, mae'n dod gydag amser ac amlygiad.
• arhoswch yn drefnus a rheoli eich amser yn effeithiol.
I'r rhai sydd newydd ddechrau eu lleoliad ATP, byddwn yn cynnig sicrwydd eich bod yn cael eich cefnogi'n dda. Mae goruchwylwyr, cyfoedion a sefydliadau fel AaGIC yno i'ch tywys drwy gydol y broses. Nid oes disgwyl i chi wybod popeth ar y dechrau, dysgu yw'r nod.
Oes gennych chi unrhyw fyfyrdodau terfynol?
Mae'r lleoliad ATP wedi trawsnewid fy hyder a'm hymarfer clinigol, gan fy ngalluogi i ddarparu gofal mwy cyflawn a sy'n canolbwyntio ar y claf.
Edrych ymlaen
Wrth i rôl Optometryddion barhau i esblygu, bydd Rhagnodi Annibynnol yn chwarae rôl gynyddol hanfodol wrth wella’r gallu i gael gwasanaethau gofal llygaid. Fy ngobaith ar gyfer y dyfodol yw bod mwy o ymarferwyr yn cael eu cynorthwyo trwy lwybrau fel yr ATP, gan eu galluogi i ddarparu gofal o ansawdd uchel yn y gymuned a lleihau'r pwysau ar wasanaethau eilaidd.
Mae dyfodol gofal llygaid yn gydweithredol, yn hawdd ei gyrraedd ac yn canolbwyntio ar y gymuned ac rwy'n falch o fod yn rhan o'r daith honno.
I gael rhagor o wybodaeth am Arferion Hyfforddiant Uwch, ewch i - Lleoliadau ôl-raddedig - AaGIC neu ebostiwch HEIW.OptometryATP@wales.nhs.uk.