Neidio i'r prif gynnwy

Patholeg

Doctor taking a pulse

Mae’r Ysgol Hyfforddiant Arbenigedd Patholeg yn gyfrifol am drefnu a chyflwyno hyfforddiant arbenigol mewn histopatheg (gydag is-arbenigeddau patholeg fforensig, patholeg bediatrig a niwrobatholeg), microbioleg feddygol/feiroleg a biocemeg feddygol (gan gynnwys is-arbenigedd meddygaeth fetabolig) yng Nghymru.

Mae hyn yn cyd-fynd â’r cwricwla hyfforddi a safonau Coleg Brenhinol y Patholegwyr a gymeradwywyd gan y Cyngor Meddygol Cyffredinol (GMC) ac a osodwyd gan y Deon Addysg Feddygol a Deintyddol i Raddedigion.

Noder fod Haematoleg wedi’i gynrychioli o dan yr Ysgol Hyfforddiant Arbenigol ar gyfer Meddygaeth.

Patholeg gemegol

Mae patholeg gemegol (y cyfeirir ato weithiau fel Biocemeg Feddygol neu Fiogemeg Glinigol) yn gonglfaen diagnostig, prognostig a monitro sylfaenol o feddygaeth fodern, ers datblygu fel arbenigedd labordy penodol o fewn Patholeg ers yr Ail Ryfel Byd.

Mae pob proses ffisiolegol yn ddibynnol ar adweithiau biogemegol, a bydd holl brosesau clefydau’n ddibynnol ar neu’n adlewyrchu newidiadau o fewn yr adweithiau hyn. Mae mwyafrif y profion biogemegol yn y lleoliad ysbyty arferol yn gofyn am samplau o hylifau neu gelloedd y corff a fydd wedyn yn cael eu dadansoddi. Oherwydd natur leihaol biocemeg o fewn prosesau clefydau mae amrediad y profion yn llawer mwy nag mewn unrhyw arbenigedd Patholegol arall.

Yn ogystal â darparu gwasanaethau labordy, mae gan Batholegwyr Cemegol gysylltiad uniongyrchol â gofal clinigol mewn gwasanaethau arbenigol dros ben sy’n cynnwys lipidoleg a risg gardiofasgwlaidd, diabetes, maetheg a gordewdra, clefydau metabolig etifeddol, clefydau esgyrn a cherrig arennol metabolig. Ers 2003, mae’r rolau hyn wedi cael eu cydnabod yn ffurfiol drwy ddatblygiad hyfforddiant is-arbenigeddau mewn Meddygaeth Fetabolig, sy’n dangos yr angen clinigol cynyddol am y gwasanaethai hyn. Bydd angen dwy flynedd o hyfforddiant meddygol craidd ar hyfforddeion a hoffai gynnwys yr hyfforddiant is-arbenigol hwn cyn y cânt eu derbyn ar yr arbenigedd.

Cyflawniadau nodedig yng Nghymru

  • Mae gan Gymru enw da’n rhyngwladol am ymchwil yn y porffyriâu ac mewn bioleg ategol.
  • Mae Caerdydd yn cynnig gwasanaethau labordy a chlinigol ar gyfer y DU gyfan ar gyfer porffyria.
  • Wedi eu lleoli yng Nghaerdydd mae’r gwasanaethau Tocsicoleg rhanbarthol a’r Uned Lipid yn cynnwys y gwasanaeth apffresis LDL mwyaf yn y DU.
  • Mae Cynllun Hyfforddi Meddygaeth fetabolig llawn ar gael yng Nghymru sy’n elwa ar y gwasanaeth cenedlaethol newydd ar gyfer anhwylderau storio Lysosomal sydd wedi’i leoli yng Nghaerdydd.

Dyfodol patholeg gemegol

Mae gwasanaethau ar gyfer profion genetig a sgrinio rhaeadru ar gyfer hypercolesterolemia etifeddol wedi cael eu cyllido’n ddiweddar yng Nghymru ynghyd â’r gwasanaeth clefyd storio Lysosomal. O ganlyniad mae proffil yr arbenigedd yn codi ac mae gwasanaethau clinigol a labordy’n debygol o barhau i ehangu gan fod hyfforddeion yn awr yn cymhwyso â Thystysgrif Cwblhau Hyfforddiant (CCT) ddeuol mewn Patholeg Gemegol (RCPath) a Meddygaeth Fetabolig (RCP).

Histopatholeg

Mae histopatholeg yn arbenigedd sy’n ymwneud â gwneud diagnosis a chael gwybodaeth brognostig o archwiliadau gros a microsgopaidd o samplau sytolegol, biopsiau ac echdoriadol o unrhyw organ o gorff cleifion byw.

Mae hwn yn arbenigedd clinigol, sy’n gofyn am sgiliau i ddehongli a chyfleu’r ymddangosiadau, diagnosis a dangosyddion prognostig achos. Mae angen sgiliau cyfathrebu i gynhyrchu adroddiadau ysgrifenedig yn ogystal â chyflwyno a thrafod achosion mewn cyfarfodydd amlddisgyblaethol â meddygon, llawfeddygon, oncolegwyr, radiolegwyr, nyrsys arbenigol, a holl aelodau eraill y timau amlddisgyblaethol.

Mae llawer o histobatholegwyr hefyd yn cynnal awtopsïau, ysbyty a chrwneraidd, a gallant, o bryd i’w gilydd, gyflwyno’r achosion hyn naill ai mewn cyfarfodydd marwolaeth neu yn llys y crwner.

Yn y rhaglenni hyfforddi, ac fel ymgynghorwyr, mae digonedd o gyfleoedd i ddilyn is-arbenigeddau, a chymryd rhan mewn ymchwil ac archwiliadau, a fydd yn arwain at raddau ôl-raddedig, cyflwyniadau mewn cyfarfodydd a chyhoeddiadau cenedlaethol a rhyngwladol.

Cyflawniadau nodedig yng Nghymru

  • Mae gan Gymru arbenigedd sy’n cael ei gydnabod yn rhyngwladol mewn meysydd fel clefydau diwydiannol yr ysgyfaint, patholeg gastroberfeddol ac imiwnohistogemeg.
  • Caerdydd yw pencadlys Sefydliad Meddygaeth Fforensig Cymru a Phanel Lymffoma Cymru Gyfan.
  • Mae cyfraddau pasio Arholiadau FRCPath yn dda, ac yn uwch na chyfartaledd y DU.

Dyfodol histopatholeg

  • Dau benodiad diweddar mewn swyddi hyfforddi Patholeg Fforensig
  • Cyflwyno adrodd histopatholeg is-arbenigol yn Ysbyty Athrofaol Cymru, Caerdydd.
  • Datblygu blociau hyfforddiant is-arbenigedd e.e. Patholeg y colon a’r rhefr yn Ysbyty Llandochau, Caerdydd a Phatholeg y Fron yn Ysbyty Brenhinol Morgannwg.

Dolenni defnyddiol